Karma filo yapısına sahip personel taşımacılığı firmalarının çoğunda hem özmal (şirkete ait) hem de tedarikçiden temin edilen (kiralık/sözleşmeli) araçlar birlikte çalışır. Bu iki grubun maliyet yapısı temelden farklıdır ve karıştırıldığında yanıltıcı sonuçlar ortaya çıkar — bu ayrımı özmal mı, tedarikçi mi filo büyütme kararı yazımızda da ele almıştık.
Özmal ve Tedarikçi Aracı Arasındaki Temel Fark
Özmal araç maliyeti; amortisman, bakım, sigorta, yakıt ve sürücü giderlerinden oluşur — bunlar çoğunlukla sabit veya yarı sabit maliyetlerdir. Tedarikçi aracı maliyeti ise genellikle sözleşmede belirlenen güzergah bazlı birim fiyat üzerinden hakediş şeklinde işler — değişken bir maliyet yapısıdır.
| Özellik | Özmal Araç | Tedarikçi Aracı |
|---|---|---|
| Maliyet yapısı | Sabit/yarı sabit (amortisman, bakım, sigorta) | Değişken (güzergah bazlı hakediş) |
| Kontrol | Tam kontrol (bakım, sürücü, kullanım) | Sözleşme şartlarına bağlı |
| Esneklik | Düşük (sabit yatırım) | Yüksek (kapasite ayarlanabilir) |
| Büyüme maliyeti | Yeni araç yatırımı gerekir | Kapasite artışı görece hızlı |
Neden Ayrı İzlenmeli?
İki grup birlikte, tek bir "toplam filo maliyeti" olarak değerlendirildiğinde şu sorular cevapsız kalır:
- Bir güzergahı özmal araçla mı yoksa tedarikçi aracıyla mı yapmak daha uygun maliyetli?
- Tedarikçi fiyatları, kendi özmal maliyetimize göre makul mü?
- Filoyu büyütürken yeni araç mı almalı, yoksa tedarikçi kapasitesi mi artırmalı?
Bu sorulara cevap verebilmek için iki grubun maliyet verisinin ayrı ayrı, ama karşılaştırılabilir formatta tutulması gerekir.
Karşılaştırmalı İzleme Nasıl Yapılır?
Her iki grup için de "araç başına aylık maliyet" ve "sefer başına maliyet" gibi ortak metrikler hesaplanmalı. Bu sayede, örneğin bir güzergahın özmal araçla mı yoksa tedarikçi aracıyla mı daha ekonomik yürütüldüğü net biçimde karşılaştırılabilir — bkz. araç bazlı kâr/zarar analizi.
Karma Filo Yönetiminde Sık Yapılan Hata
En sık görülen hata, tedarikçi araçlarının maliyetinin sadece hakediş tutarıyla sınırlı tutulup, özmal araçların "gizli" maliyetlerinin (amortisman, sigorta gibi) hesaba katılmamasıdır. Bu durumda özmal filo, olduğundan daha "ucuz" görünür ve yanlış büyüme kararlarına yol açabilir. Bu gizli maliyetleri servis maliyeti yazımızda detaylı anlattık.
Özmal ve tedarikçi araç maliyetlerinizi ayrı raporlamak için Puantax demo talep edin.